Heterodoks İstikrar Programları – Oğuz Esen

Heterodoks programları ortodoks programlarından ayıran en önemli farklılık kamu harcamalarının azaltılması yerine kamu gelirlerinin artırılmasına öncelik verilmesidir. Kamu harcamaları yerine kamu gelirlerinin s çiliyor olması kamu gelirlerinin çoğaltan etkisinin daha küçük olmasıdır.

Geçtiğimiz sonbahar aylarında, ‘heterodoks’ teriminin Google’da en cok aranan kelimelerin başında geldiği çokça yazıldı, çizildi. Heterodoks tanımlaması zor bir kavram, iki açıdan yaklaşılabilir. Eğer ortodoks olan, teori, yöntem ve politik çıkarsamalar gibi entelektüel temellerle tanımlanıyorsa, heterodoksda aynı temellerle tanımlanabilir. Bu pozitif olan yaklaşım. Ancak heterodoks çoğunlukla ortodoks olana karşıtlığı üzerinden tanımlanıyor. Bu yazının amacı spesifik bir uluslararası konjonktürde ortaya çıkan ve ortodoks olana karşıtlığı üzerinden tanımlanan bir istikrar politikası programını tartışmak.

1980’li yıllarda bazı Latin Amerika ülkeleri ve İsrail yüksek enflasyonu durdurmak amacıyla geleneksel/ortodoks programlardan farklı bir dizi istikrar önlemini uygulamaya koydular. Bu programlar araç, amaç ve etkileri yönünden önemli benzerlikler taşımaktaydı. Ortodoks istikrar politikası araçları yanında kapsamlı fiyat ve ücret kontrolları gibi gelirler politikası unsurlarını içermesi ve şok tedavisinin seçilmesi nedeniyle bu programlara ‘heterodoks şok’ adı verilmişti (Ros, 1987). Bu programların amacı ortodoks (IMF destekli) programlardan farklı olarak ekonomik faaliyetlerde ve istihdam düzeyinde gerileme yaratmadan enflasyonu kısa bir sürede ve kalıcı bir bicimde aşağıya çekmekti.

Gelirler politikası ile desteklenmiş heterodoks programlar Haziran 1985 Arjantin, Temmuz 1985 İsrail, Şubat 1986 Brezilya ve Aralık 1987 Meksika’da uygulandı. Esasen gelişmekte olan ülkelerde, gelirler politikasının fiyat istikrar politikası aracı olarak kullanılması yeni değildi. 1960’larda gelirler politikası istikrar programlarında kullanılmıştı, her iki dönemde de gelirler politikası, kısa dönemde enflasyonu durdurmada başarılı olmuştu (Kiguel ve Liviatan, 1989).

O dönemde heterodoks programların popüler olmasının nedeni IMF destekli programların ödenen büyük bedellere karsın enflasyonu düşürmekte başarısız olmalarıydı.